IDFA 2023: vier documentaires over Afrika om te gaan zien
Goed nieuws voor wie van documentaires over Afrika houdt: van 8 tot en met 19 november vindt het International Documentary Festival Amsterdam, beter bekend als het IDFA, weer plaats. Pluspunt voor iedereen die graag een goede docu ziet: het enorm diverse programma van producties van over de hele wereld over van alles en nog wat. Minpunt: dit overweldigende aanbod kan resulteren in keuzestress die in het ergste geval uitmondt in het soort verlamming dat er voor zorgt dat je achteraf met spijt constateert dat het festival al voorbij is en jij niet geweest bent. Afrikaanse Toestanden biedt uitkomst door lekker smal-thematisch (“iets met Afrika”) voor je voor te selecteren. Leverde de onderstaande vier tips op.
Bamako, Abderrahmane Sissako, 115 minuten
Waarom zijn veel landen in Afrika zo arm? Komt het door falen van Afrikanen zelf of zijn Westerse mogendheden verantwoordelijk? In Bamako geeft regisseur Abderrahmane Sissako beide visies een podium in de vorm van een rechtszaak. Die vindt plaats op het erf in Bamako waar hij zelf ooit opgroeide. De advocaten en rechters zijn geen acteurs en ook de getuigen zijn echt. Een boer, een onderwijzer en andere Malinezen worden gehoord over de structural adjustment programs van het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank. Ze getuigen over de impact van de gedwongen liberalisering van hun nationale economie of de privatisering van het onderwijs die deze internationale instituties hun land oplegden. Zo ontvouwt zich een felle aanklacht tegen de Westerse bemoeienis met Afrikaanse gelegenheden. Een pamflet dus, maar wel in poëtische vorm. Want terwijl de advocaten elkaar bestoken met argumenten en informatie gaat het leven op en om het erf gewoon door. Vrouwen verven textiel, er trouwen mensen, een jonge zangeres treedt op, de geiten mekkeren als altijd en het wordt allemaal met liefde, humor en precisie in beeld gebracht.
The Cemetery of Cinema, Thierno Souleymane Diallo,
Is het een film over de islamisering van een West-Afrikaans volk? Een verhaal over een man en zijn hond? Zoals wel vaker bij klassiekers zijn de interpretaties van Mouramani niet eenduidig. Dat komt hier misschien ook doordat niemand de film gezien lijkt te hebben. Mamadou Touré draaide de film in 1953 in Guinee. Een mijlpaal, want hij was de eerste Afrikaanse regisseur die dat daar realiseerde. Maar, Mouramani lijkt, de status als klassieker ten spijt, van de aardbodem verdwenen. Thierno Souleymane Diallo, filmmaker en landgenoot van de pionierende Touré, laat het er niet bij zitten. Hij duikt in de archieven van Guinee en Frankrijk. Tot zijn teleurstelling bespeurt hij daar weinig liefde voor cinema onder zijn landgenoten. Gebrek aan bioscoopzalen en budget houden hem niet tegen in zijn queeste om daar verandering in te brengen. Desnoods maakt hij zelf een remake van Mouramani. Zijn speelse en onvermoeibare aanpak schijnt absurde scènes op te leveren maar moet ook zorgen voor fris perspectief op macht en kunst, het belang van archiveren en de kracht van representatie op het witte doek.
The Story of Ne Kuko, Festus Toll, 25 minuten
De pan-Afrikaanse activist Mwazulu Diyabanza nam onlangs een object uit een tentoonstelling van het Afrika Museum in Berg en Dal mee naar huis. Een daad van historisch herstel of een misdaad? Dit recente incident vormt de opmaat van een raamvertelling over de geschiedenis van Ne Kuko, “een chef in het Congolese Boma, die rond 1878 ten prooi viel aan een Belgische avonturier op handelsexpeditie”, waarbij hem zijn nkisi werd ontfutseld. Het verlies van dit spiritueel krachtige object had verstrekkende gevolgen voor de lokale sociale orde. Komt de nkisi terug om de verhoudingen recht te zetten of moet het in het Nederlandse museum blijven? Bij welke geschiedenis hoort het het meest en wie bepaalt dat? Wij hopen op een ingreep van nkisi‘s special powers zelf.
The Wasp and the Orchid (La guêpe et l’orchidée), Saber Zammouri, 66 minuten
We schrijven hier vaak over de beeldvorming over Afrika. Die doet vaak natuurlijk geen recht aan de complexe realiteit en kan levensechte gevolgen hebben. In The Wasp and the Orchid laat Saber Zammouris zien dat dit ook omgekeerd het geval kan zijn. De beeldvorming over Europa die met de komst van de televisie zijn intrede deed in Tunesië zorgde daar voor ingrijpende veranderingen op het platteland. Jongeren verlieten vanaf de jaren negentig massaal hun dorpen en togen naar Frankrijk, op zoek naar de gouden bergen die de televisiebeelden beloofden. Zammouri onderzoekt de aantrekkingskracht van die beelden. “Was het een keuze of een plicht? Werden we uit ons land verdreven of werden we ergens heen gelokt?”, vraagt hij de mannen die hun leven in de woestijn verruilden voor slecht betaald werk in Parijs. Vinden ze in Frankrijk de grote belofte die hun ooit op de kleine schermpjes gedaan werd?
De rest van het programma vind je natuurlijk op de site van het IDFA zelf.
Veel kijkplezier!
Lieve de Coninck & Leon van de Reep
